काठमाडौं — बिपी कोइराला मेमोरियल क्यान्सर अस्पताल, भरतपुरमा उपचाररत एक बिरामीले डाक्टरको प्रेस्क्रिप्सन लिएर नजिकैको फार्मेसीमा औषधि किन्न पुगे। सूचीमा औषधिभन्दा बढी फुड सप्लिमेन्ट (मल्टिभिटामिन र न्युट्रास्युटिकल्स)को नाम थियो। कुल मूल्य ४८ हजार रुपैयाँ आयो, तर बिरामीसँग घर फर्किने भाडासम्म थिएन।

फार्मेसी सञ्चालकले परिस्थिति देखेर एकैपटक धेरै महँगो पर्ने भन्दै एक महिनाको मात्र मात्रा दिन सुझाए। उनले सेतोपाटीसँग कुरा गर्दै पछिल्लो समय क्यान्सर अस्पतालका डाक्टरहरूले औषधिभन्दा बढी न्युट्रास्युटिकल्स सिफारिस गर्ने गरेको खुलासा गरे। ती सप्लिमेन्टमध्ये धेरै नेपाल न्युट्रास्युटिकल्स प्रालिको ब्रान्डका छन्, जसको विरुद्ध वीरगञ्जमा कालोबजारीको मुद्दा चलिरहेको छ।

गत असार १५ गते पर्सा प्रहरीले वीरगञ्जस्थित ३१ वर्षीय वीरेन्द्रकुमार पटेलको घरमा छापा मार्दा ठूलो परिमाणमा फुड सप्लिमेन्ट, एमआरपी छाप्ने मेसिन, अर्डरबुक र ठेली बरामद गरेको थियो। पटेलले भारतबाट सस्तोमा ल्याएर पाँच गुणा बढी मूल्य टाँसी बेच्ने गरेको आरोप छ। करिब २५ लाख रुपैयाँको सामानसहित एक सहकर्मी पक्राउ परे पनि पटेल फरार छन्। तर, उनको उत्पादन चितवनका धेरै फार्मेसीमा अझै खुलेआम बिक्री भइरहेको स्रोतहरूले जनाएका छन्।

फार्मेसी सञ्चालकहरूका अनुसार मनलाग्दी एमआरपी भएका सप्लिमेन्टमा कमिसन धेरै हुने भएकाले डाक्टरहरू लोभिएर त्यही ब्रान्ड सिफारिस गर्छन्। क्यान्सर अस्पतालका उपनिर्देशक डा. उमेश नेपालले डाक्टरहरूले अनावश्यक औषधि लेख्नेबारे गुनासो आउने गरेको स्वीकार गरे। कहिलेकाहीँ फार्मेसीहरूले पनि डाक्टरको सूचीभन्दा बढी औषधि थपेर बेच्ने गरेको पाइएको छ।

२०७९ कात्तिकमा अस्पतालले दर्ता नभएका न्युट्रास्युटिकल्स सिफारिस गर्न रोक लगाएको थियो, तर केही डाक्टरहरूले निर्णयको अटेर गरिरहेका छन्। फुड सप्लिमेन्टहरू हाल कृषि मन्त्रालयअन्तर्गतको खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागमा दर्ता हुन्छन्, तर स्वास्थ्य मन्त्रालयले यसको नियमन अधिकार आफ्नो हुनुपर्ने माग गर्दै आएको छ। यस विषयमा कानुनी अस्पष्टताले समस्या झन् जटिल बनाएको छ, जसको मार भने अन्ततः बिरामी—विशेषगरी विपन्न—माथि पर्छ।